Prof. Dr. Osman Müftüoğlu İnsülin Direnci

İNSÜLİN DİRENCİNİ YENMENİN PRATİK YOLLARI

Kilo problemi yaygınlaştıkça “insülin direnci” konusu önemli hale geldi. Çünkü “karın-göbek-bel” bölgesinde biriken yağlar insülin fazlalığı ve insüline cevapsızlıktan kaynaklanıyor. İnsülin-şeker ilişkisinin bozulması kilo artışı ile sonuçlanıyor.
İNSÜLİN DİRENCİNİ YENMENİN PRATİK YOLLARI

İnsülin pankreas bezinden salgılanan ve kandaki şeker seviyesini düzenleyen bir hormon, kandaki şekerin kaynağı ise besinlerle alınan şeker, şeker dışında kalan karbonhidratlar, yani unlu ve nişastalı diğer yiyeceklerdir. Her türlü karbonhidrat neticede kana şeker olarak ulaşıyor. Şekerde kandan hücreler tarafından insülin aracılığıyla alınıp enerji olarak kullanılıyor. Yani şeker bir çeşit “yakıt” maddesidir. Yakılabilmesi için insüline ihtiyaç vardır. Kan şekeri fazla yükselecek olursa pankreas bezi daha fazla insülin salgılamaya başlar. Bu durumda hücrelerin insüline karşı duyarlılığı da azalır. Sonuçta kan, şeker ve insülin kaynar ama hücre açlıktan kıvranır. Yani “un var, şeker var ama helva yok” gibi bir durum söz konusu olur.

Eğer kilo sorunu olan bir kişi yağları bel, göbek ve karın bölgesinde biriktiriyorsa bu durum o kişide insülin direnci sorununun olabileceğine işarettir. Hele bir de o kişinin açlık şekeri 100’ün üstünde (ve/veya), tokluk şekeri 140’dan, trigliserid oranı 150’den fazla, iyi kolesterol HDL’si (kadınlar için 50’den, erkekler için 45’ten) düşükse bu ihtimal daha da artar.

BESLENME YANLIŞLARINI ÇÖZÜN

İnsülin direnci probleminin nasıl çözüleceğine gelince… Beslenme tarzı en önemli belirleyicidir. Şeker, un ve nişastadan zengin besinler bu direnci tahrik eder. Fazla tuzlu yemek de insülin direncini arttırır. Fazla şeker yemek denince aklınıza yalnızca kesme veya toz şeker gelmesin! Çayınıza, kahvenize hiç şeker eklemeseniz de içtiğiniz meşrubatlar ve kolalı içecekler, paketlenmiş bisküviler, gofret, cips, browni ve benzeri atıştırmalar, hatta et suları, salata sosları, hazır çorbaların içine gizlenmiş un, nişasta ve şekerler ile çok tatlı meyveler bile insülin direncini tahrik edebiliyor. Anlayacağınız insülin direnci problemini çözmenin yolu her şeyden önce insülin salgılanmasını tahrik eden uyaran yiyeceklerden uzak kalmaktan geçiyor. Bu yiyecekler arasında bal, pekmez, reçel, pizzalar, burger ekmekleri, beyaz pirinç, hatta dozu kaçırılırsa undan yapılmış makarna da var.

EGZERSİZİ UNUTMAYIN

İnsülin direncini sadece yiyip içtiklerinize dikkat edip diyetisyeninizin verdiği beslenme listelerini dikkatle uygulayarak da çözemeyebilirsiniz. Onu yenmek için kaslarınızı da kullanmanız gerekiyor. İnsüline direnç gösteren dokuların başında kaslarınız geliyor. Normal koşullarda kaslar insülin glikoz ikilisine herhangi bir sorun çıkarmıyor, sistem normalde tıkır tıkır işliyor. Hatta kaslarınız –eğer yeteri kadar kas dokunuz varsa- ihtiyacı olmasa bile kanınızdaki fazla glikozu insülinle birlikte emebiliyor. Yani bir çeşit sigorta sistemimiz bile var ve bu sistemi harekete geçirmek için mutlaka egzersiz yapmanız gerekiyor. Düzenli yapılan yürüyüşlerin –ya da yüzmenin, golf oynamanın veya başka sporları yapmanın- insülin direncini kırmada anahtar sistem haline gelmesinin sebebi işte bu sigorta sistemi. Araştırmalar her gün 35-45 dakika egzersiz yapmanın ise mükemmel bir “direnç kırıcı” olduğunu gösteriyor. Sıkı bir yürüyüşün etkisinin 48 saat kadar sürdüğünü gösteren bulgular var. Yani sorunu çözmek için gün aşırı yürümeniz bile yetiyor. Yeter ki ciddi, etkili ve tempolu bir yürüyüş yapın. Eğer kalp sorunu, hipertansiyonu, diyabeti ya da romatizması olan biriyseniz egzersiz programı uygulamaya başlamadan önce mutlaka doktorunuzla görüşün. Egzersizin yoğunluğunu yavaş yavaş arttırmayı ihmal etmeyin.

GEREKTİĞİNDE İLAÇLARDAN DA FAYDALANIN

İnsülin direncini azaltmak için kullanılan bazı ilaçlar da var. Hatta bu ilaçlardan bir tanesi kulaktan kulağa yayılıp son derece popüler hale geldi. Kilo sorunu olanlar arasında gittikçe yaygınlaşan “Metforminmania” salgınının sebebi bu! İçinde metformin bulunan ilaçların insülin direncini azaltmadaki başarıları memnuniyet verici sonuçlar aldırıyor. Ama siz siz olun önemli yan etkileri olabilen bu ilaçları doktorunuza danışmadan kullanmayın.

Sırası gelmişken insülin direnci sorununun tıbbi bir problem olduğunu muhtemel bir kalp damar hastalığı adaylığının, gut hastalığının, hatta felcin çıkış noktasını oluşturduğunu ve bu nedenle çözümünün yalnızca doktorlar tarafından planlanması gerektiğini bir kez daha hatırlatalım.