YAVAŞ YİYİN, ÇOK ÇİĞNEYİN

Gaz sorunu yaygın bir problem. Peki ne zaman önemli? Ne zaman bir hastalık işareti? İşte yanıtı…

Gaz üretmek sindirim sisteminin doğal işlevlerinden biri. Herkesin midesi ve barsakları gaz üretir. Belki bazıları “çok gazlı” olduğunu söyler, kimileri “şişme” sorunundan daha sık yakınır. Öyle veya böyle herkeste konuşurken, uyurken veya yemek sırasında hava yutmaktan ya da yiyeceklerin sindirim sırasında parçalanmasıyla ortama yayılan nitrojen, hidrojen, oksijen, karbondioksit ve metan gazı üretiminden dolayı gaz olur. Gazdan kurtulmak -gaz çıkarmak, geğirmek- başkalarının yanında uygun olmayacağı için bizi zor durumda bırakıp şişkinliğe, sancı ve kramp tarzı ağrılara yol açabilir. Karın bölgesinde doluluk hissi ve çoğunlukla bağırsak gazının toplanmasından kaynaklanan şişlik rahatsızlık yaratır.

Aslında sindirim sistemimizi şişiren gaz artışının ancak bir bölümü bağırsaklardaki sorunlardan kaynaklanır. Hava yutmak gaz sorununda ilk sırayı alır. Yemek yerken, bir şeyler içerken doğal olarak bir miktar hava yutarız. Eğer çiklet çiğneyen, sigara içen ya da içeceklerinizi kamışla içen biriyseniz yuttuğunuz havayı daha da artırmış olursunuz. Takma dişlerinizle sorun yaşıyorsanız, geniz akıntısından yakınıyorsanız, sıcak içecekleri tercih ediyorsanız yine daha fazla hava yutuyorsunuz demektir. Uzun açlıklardan sonra “tabağa yumulup” yemeği hızla “silip süpürürken” de fena halde hava yutarız. İkinci önemli gaz nedeni yiyeceklerimizdir. Kabızlık da önemli bir gaz ve şişlik nedenidir. Bazı ilaçlar ve besin destekleri de gaz yapabilirler. Artan gaz yakınması bir barsak hastalığına da işaret edebilir. Hanımlarda, adet öncesi günlerde hormon düzeylerindeki değişmeye bağlı su tutulması olduğunda gaz ve şişkinlik de tabloya eşlik edebilir.

BİR SORU

HANGİ YİYECEKLER GAZ YAPAR?

Gazın en büyük suçlusu her zaman besinlerimiz olmuştur. Bütün besinlerin sindirim sisteminde parçalanması sırasında ortaya bazı gazlar çıkar. Ama karbonhidrat içeren gıdalar yağ ve protein içerenlerden daha çok gaza neden olur. Liften zengin bütün gıdalar –ki karbonhidrat açısından da daha güçlüdür- gaz ve şişkinlik yapabilir. Enginar, lahana türlerinin hepsi, karnabahar, kabak çeşitlerinin hepsi, biber, soğan, bezelye gibi sebzeler, baklagiller, kayısı, şeftali, kavun, erik, muz gibi meyveler, yumurta, süt ve süt ürünleri (öncelikle ve daha şiddetli olarak laktoza karşı tahammülsüzlük olan kişilerde) sofralarda sıkça yer alan ve gaz yapabilen gıdalar arasında yer alır.

Herkesin sindirim sistemi farklı olduğundan benzer yiyecekler kişiden kişiye değişecek şekilde, daha az ya da daha çok gaza neden olabilir. Bazı gıdalar bazı kişilerde gaz yakınmasına neden olurken başkalarını hiç rahatsız etmeyebilir. Bağırsakların bakteri içeriği, pankreasın salgıladığı enzim adlı ara maddelerin oranı bu farklılıkta rol oynar. İşte bu yüzden kimimiz bir yemeğe “gaz yapıyor, çok şişiyorum sonra” diye dokunmak istemezken, kimimiz de keyifle mideye indirebiliriz.

BİR BİLGİ

HANGİ HASTALIKLAR GAZ YAPAR?

Laktoz İntoleransı: Sütte ve diğer süt içeren ürünlerde bulunan laktozun ince bağırsak tarafından üretilen laktaz enziminin yetersiz olması nedeniyle iyi sindirilememesidir. Laktaz enzimleri olmadan laktoz işlenmemiş olarak kalır ve kalın bağırsaktaki bakterilerle etkileşime geçtiğinde ortaya rahatsız edici belirtiler çıkar. Şişkinlik, gaz, bulantı ve ishal, laktoz intoleransı belirtileri arasındadır.

Çölyak Hastalığı: Çölyak hastalığı ince bağırsaklara zarar veren ve bazı besin maddelerinin sindirimini engelleyen bir hastalıktır. Çölyak hastaları buğday, çavdar ve arpada bulunan bir protein olan glütene karşı duyarlıdır. Bu hastalıkta, gluten tüketirken normal olmayan bir bağışıklık sistemi tepkisi ortaya çıkar. İnce bağırsağın, yiyeceklerdeki besinleri emen parçalarında bir hasar meydana gelir. Şişkinlik, gaz, karın ağrısı ve mide sorunları ortaya çıkar. Ayrıca gerekli besinlerin vücuda geçmemesinden dolayı kilo kaybı, halsizlik, yetersiz beslenme, anemi gibi başka belirtiler de görür.

Huzursuz Bağırsak Sendromu: Huzursuz bağırsak sendromu, kalın bağırsağı etkileyen, yaygın bir rahatsızlıktır. Tam olarak neden kaynaklandığı bilinmemekle beraber, bağışıklık sistemindeki bir terslikten, stres kaynaklı ya da bazı yiyeceklere tepki olarak ortaya çıktığı düşünülmektedir. Daha çok yoğun ve fazla çalışanlarda, stresli bir iş hayatı olanlarda veya duygusal olarak stresli, sarsıcı bir dönemden geçen kişilerde görülen bu hastalığın belirtileri arasında gaz, şişkinlik, karın ağrısı, kabızlık, ishal ve kramplar bulunmaktadır. Stres yönetimi ve uygun bir diyet sayesinde bu belirtiler kontrol altına alınabilir.

Kronik Hastalıklar: Gaz şikayeti, bazen iltihaplı bağırsak hastalığı ya da ülseratif kolit gibi sindirim sistemi ile ilgili hastalıklar nedeniyle kaynaklanıyor olabilir. Ancak böyle bir durumda yani kronik bir rahatsızlıktan dolayı kaynaklanan gaz sorununda, tek belirti gaz olmaz.

Yapay Tatlandırıcılar: Pek çok kişi yapay tatlandırıcılarda bulunan sorbitol ve manitol maddelerini sindirmekte güçlük çeker. Bu nedenle diyet ürünleri, şekersiz yiyecekler, şekersiz sakız gibi yiyecek, içecek ürünleri bu kişilerde gaz yapar. Sıkı bir diyet programına rağmen bir türlü geçmeyen şişkinlik bu maddelerden kaynaklanıyor olabilir.

Antibiyotikler: Bazı antibiyotiklerin bağırsak florasını bozması gaz şikayetine neden olabilir. Bağırsakta yaşayan yararlı mikroorganizmalar (probiyotikler) bağırsak florasını oluşturur. Bu mikroorganizmaların pek çok görevi vardır ve sindirim için oldukça önemlidirler. Bu denge bozulduğunda başka sorunların yanı sıra, gaz yakınması da olabilir.

BİR ÖNERİ

GAZ SANCISI NASIL GİDERİLİR?

• Sırt üstü uzanıp dizlerinizi göğsünüze doğru çekerek gaz sancısını gidermeyi deneyebilirsiniz. Bu hareket gaz çıkarmanızı ve böylece biraz rahatlamanızı sağlayabilir. Hemen işe yaramayabilir, hareketi birkaç kez tekrarlayın.
• Bazı bitkisel çaylar, gaz sancısından kurtulmanıza yardımcı olabilir. Nane, papatya, zencefil ve rezene çayları sindirim yolunu rahatlatır ve gaz şikayetini azaltır.
• Sıvı almak gaz sancısını gidermenizi sağlayabilir. Alkol ve gazlı içeceklerden uzak durup bu konuda suya başvurmak en iyisi olacaktır.
• Gaz sancısı yüzünden kendinizi strese soktuğunuzda, oflayıp poflarken hava yutacak ve durumu daha da kötüleştireceksiniz demektir. Üstelik stres ve kaygı yüzünden nefesiniz de düzensizleşecek ve ağrınızı kontrol etmeniz iyice zorlaşacaktır. Sakinleşmek ve gazdan kurtulmak için 7/11 nefes tekniğini kullanın. Nefes alırken içinizden 7′ye kadar sayın ve nefes verirken de 11′e kadar sayarak verin. Sakinleşene ve ağrı dinene kadar tekrarlayın.

    DR. EVREN ALTINEL