İYİ Kİ UNUTUYORUZ!

Sağlığımıza ne kadar dikkat edersek edelim hastalanmayacağımızın garantisi yok! Herhangi bir anda,  hiç beklemediğimiz bir zamanda “pat!” diye hastalanabiliriz. Bazen bir baş ağrısı, göğüs sancısı, burun kanaması, bazen de baş dönmesi, göz kararması ya da çarpıntıdır “bir şeylerin yolunda gitmediğinin” ilk işareti.

Ama çok net ve açık olarak bildiğimiz başka bir şey daha var. Sağlığına özen gösterip dikkat edenler, onu koruma, kollama ve güçlendirme konusunda gayret gösterenler hastalanmama bakımından daha şanslıdır. Sağlık sorunları ya daha geç yaşlarda ortaya çıkar, ya daha hafif ve kısa sürer ya da daha kolay tedavi edilir.

Ayrıca sağlığımız hayatımızın ihmal edilemeyecek en önemli unsuru ve en değerli varlığımızdır ve bizim onu korumak için elimizden gelen her şeyi yapmamız lazımdır.

Bütün bunlar doğru ama biz ne kadar dikkatli olursak olalım yaşlandıkça ortaya çıkan bazı problemler hep vardır. Örneğin ne kadar dikkat edersek edelim yaşlanınca gücümüz, kuvvetimiz azalıyor. Kemiklerimiz, kaslarımız zayıflıyor. Eklemlerimiz bizi taşımada zorlanmaya başlıyor. Gözlerimiz eskisi kadar keskin görmüyor. Kulaklarımız eskisi kadar güçlü duymuyor. Ne böbreklerimiz eskisi gibi süzüyor, ne kalbimiz eskisi gibi güçlü çarpıyor, ne de akciğerlerimiz gençliğimizdeki gibi “körük gibi” çalışıyor.

BEYİN DE YAŞLANIR…

Beynimiz de doğal yaşlanmadan nasibini alan organlardan biri. Onda da doğal yaşlanmanın getirdiği bazı kayıplar ister istemez var.

Mesela ne kadar dikkat edersek edelim yaşımız ilerledikçe az ya da çok ama mutlaka bir parça unutkan olmamız normal. Yaşa bağlı unutkanlık bazen rahatsız edici olsa da genelde o kadar kaygılanacak bir durum değil.

Hatta bu durumun aslında birazcık gerekli de olduğunu söyleyebiliriz.

Eğer öyle olmasaydı bir hafta önce yediğimiz öğle yemeğinin menüsünü, iki hafta önce okuduğumuz köşe yazısının tamamını, dört gün önce yaptığımız alışveriş listesini ve ödediğimiz parayı bize yapılan yanlışları, atılan kazıkları sürekli hatırlar, bir bilgi çöplüğü haline gelen beynimizi müthiş bir karmaşa içine sürüklemiş olurduk.

Eğer “unutma yeteneğimiz” olmasaydı geçmişin acılarına takılır kalır, kaybettiklerimizi, başımıza gelen kötülükleri hatırladıkça kahrolurduk!

Unutmak, unutulan şeyler “önemini yitirmiş ya da unutulmasında fayda olan bilgiler” ise eğer yararlı bile sayılabilecek bir şeydir. Böyle olmasa unutma yeteneğimiz beynimize doğuştan verilmiş bir kabiliyet haline getirilmeseydi, bellek kapasitemiz bir süre sonra dolar, içindeki bilgiler karmakarışık hale gelir, neticede “bellek sistemi” doğru düzgün çalışamazdı. Diğer taraftan acılar içinde yüzer dururduk. Kederlerimiz uzar giderdi. Öfkelerimiz bizi sürekli dürtüp duran şeyler haline gelirdi.

NE OLUYOR?

Şunu unutmayalım: Hangi bilgilerin saklanıp saklanmayacağı konusuna biz de bir miktar karışırız ama bu işi çoğu zaman beynimiz kendisi yapar, “anımsanması ya da unutulması gereken bilgiler” konusunda kararı kendisi verir. Bilgi önemliyse ve o bilginin önemli olduğunu düşündüyse öyle karar verdiyse saklar, önemsiz bulduklarını ise siler.

Bütün bunlar doğrudur ve “hafıza-ı beşer nisyan ile maluldür” yani “insan beyni unutmaya eğilimlidir” anlamına gelen atasözümüz de doğrudur. Beynimiz de her organımız gibi zaman zaman beklenmedik bazı yanlışlar yapar, bizim için çok önemli olabilecek bilgileri de unutuverir.

İşte o zaman kafamız karışmaya başlar. “Acaba erken mi bunayacağım? Annem ya da babam Alzheimer hastası idi, aynı hastalığa ben de mi yakalanacağım?” gibi sorular aklımızı kurcalamaya başlar.

Kısacası bellek konusu yaşlanan herkes için önemli bir konudur. Belleğinin kötüleşmesinden herkes korkar ama emin olunuz ki sorun çoğu zaman ne damar hastalıklarına bağlı “demans” ne de beyin hücrelerinin üzerine çöken “Alzheimer” kâbusudur. Korktuğumuz şey aslında ciddi bir bellek kaybı olmaktan öte depresyon, stres, korku, endişe, aşırı çalışma, tükenme durumu gibi zihinsel bir problem, tiroid yetmezliği, B12 eksikliği, D vitamini, omega-3 noksanlığı gibi bedensel ya da beslenme ile ilgili bir sorun, yuttuğunuz bir ilaç ya da doğal yaşlanmanın beklenen ve sıradan basit bir “unutma” durumudur.

İşte bu nedenle belleğinize iyi bakın. Onu güçlü tutup destekleyin ama karşılaştığınız her bellek probleminde paniğe de kapılmayın. Bellek sorunlarının çoğunun kontrol edilebilir, yavaşlatılabilir, hafifletilebilir, hatta bazen tedavi edilebilir şeyler olduğunu unutmayın.

BİR TEST

BELLEĞİNİZ NE KADAR GÜÇLÜ?

Aşağıdaki anketi Dr. Cristopher Martyn ve arkadaşlarının yazdığı UNUTKANLIK VE BUNAMA (*) isimli kitaptan aldım çünkü pek beğendim ve sizin de işinize yarayabileceğini düşündüm…

Bu anket belleğinizin günlük performansı konusunda size bir fikir vermek üzere hazırlanmıştır. Sorular belleğinizin güçlü ve zayıf yanlarını saptamanıza yardım edecektir. Sakin bir köşeye çekilip birkaç dakikanızı buna ayırın. Olabildiğince dürüst olmaya çalışın. Her sorunun olası dört yanıtı vardır. Bunlar belleğinizin bu tür yanlışları hangi sıklıkla yaptığı ile ilgilidir. Anketi bitirdikten sonra birlikte yaşadığınız birinden ya da bir arkadaşınızdan bu anketi sizin anımsama yeteneğiniz açısından değerlendirmesini isteyin. Kendi kendinize verdiğiniz puanla arkadaşınızın ya da yakınınızın size verdiği puanları karşılaştırmanız belleğinizin performansına ilişkin daha gerçekçi bir bakış açısı sunacaktır.

İŞTE O TEST

Her soruda size en uygun olan yanıtı bir daire içine alınız. Bütün soruları yanıtladıktan sonra puanlarınızı toplayınız.

1 = Hiçbir zaman ya da çok ender (yılda birkaç kez ya da daha az)

2 = Bazen (ayda birkaç kez)

3 = Sıkça (haftada birkaç kez)

4 = Çok sık (her gün)

Profesör Alan Baddaley’e bellek yanılmalarına ilişkin anketinin bir uyarlamasını kullanmamıza izin verdiği için teşekkür ederiz.

PUANINIZ NE ANLAMA GELİYOR?

Toplam puan                Yorum

14-19                          Belleğiniz gerçekten çok iyi. Kaygılanmanıza hiç gerek yok.

20-29                           Bellek performansınız ortalama düzeyde, ancak bir sonraki bölümde bulacağınız bellek desteğine ilişkin bazı pratik öneriler işinize yarayabilir.

30-39                           Bu puan belleğinizin ortalamanın altında olduğunu gösteriyor. Bu sadece belleğinizi önemli ölçüde zorlayan çok hareketli bir yaşam sürdürdüğünüz anlamına gelebilir. Bir sonraki bölümde yer alan güvenilmez bir bellekle başa çıkmaya ilişkin bazı pratik öneirler işinize yarayacaktır.

40-56                           Bu puan belleğinizin çok zayıf olduğunu düşündürüyor. Sıkça görülen bellek sorunları olasılıkla günlük yaşamınızı ciddi ölçüde etkilemektedir. Bunun birçok nedeni olabilir, fakat en iyisi bu bellek güçlüklerini doktorunuzla görüşmenizdir.

(*) Unutkanlık ve Bunama/Morpa Yayınları/İstanbul